کودکان استثنایی

آموزش و پرورش کودکان استثنایی

شروع کار برای کودکان استثنایی به ۹۰سال پیش باز می گردد. کسانی که به سبب علاقه و یا خود در خانواده، فردی استثنایی داشتند شروع به فعالیت و خدمت به این قشر نمودند. شروع فعالیت رسمی برای کودکان استثنایی به همراه دفتر و مدیر از سال ۱۳۴۷ انجام گرفت، اما در سال ۱۳۷۰با تصویب مجلس شورای جمهوری اسلامی ایران، سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی تأسیس شد.

سازمان آموزش‌ و پرورش از دو معاونت که در راستای عملکرد بهتر سازمان عمل می‌کنند تشکیل می‌شود:

  1. معاونت برنامه‌ریزی آموزش و توان‌بخشی
  2. معاونت پیشگیری و تشخیص

جمعیت دانش آموزان سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی تعدادی حدود ۱۱۰هزار نفر را تشکیل می‌دهند که باکلاس‌ها آموزشی و فعالیت‌های مناسب توانایی آنان برگزار می‌شود.

آموزش ‌و پرورش استثنایی حیطه‌های کاری متفاوتی دارد مانند:

  • کودکان و دانش آموزان با مشکلات شنوایی
  • کودکان و دانش آموزان با مشکلات دیداری(روشن‌دل)
  • کودکان و دانش آموزان با مشکلات ذهنی(کم‌توان و یا ناتوانی ذهنی)
  • کودکان و دانش‌آموزانی که در یادگیری مشکلات عدیده‌ای دارند
  • کودکان و دانش‌آموزانی که کنترل مشکل در حوزه هیجان و رفتار دارند.
  • کودکان و دانش‌آموزانی که مشکلات جسمی و یا حرکتی دارند( معلولین)
  • کودکان ناسازگار
  • کودکانی که بیماری‌های مزمن و خاص دارند
  • کودکانی که دچار نقص عضو هستند
  • کودکان تیزهوش و پراستعداد
  • کودکان و دانش آموزان چند معلولیتی

کودکان استثنایی نیز مانند هر کودک دیگری حق آموزش‌وپرورش در یک مکان و جایگاه به‌خصوص دارند. تمامی ما دیده‌ایم که برخی از این کودکان استثنایی توانسته‌اند افتخارات زیادی را کسب نمایند و در جامعه یک فرد مفید محسوب شوند.

اهداف سازمان آموزش و پرورش کودکان استثنایی به این صورت تدوین و ابلاغ‌شده است که با آموزش، تربیت و پرورش کودکان و برنامه‌هایی که برای آنان در نظر گرفته‌شده است، راهی باشد برای جبران آنچه نمی‌توانند. یا نمی‌دانند و این جبران‌ها و مراحل سبب شود تا کودکان استثنایی بتوانند جایگاه ایدئال و مناسبی را برای خود در جامعه کسب نمایند. هرچه رسیدگی و آموزش‌وپرورش در این زمینه بیشتر انجام شود جامعه به سمت پویایی و رشد و تعالی سوق پیدا خواهد نمود.

برخی به علت باور غلط، این کودکان استثنایی را ناکارآمد تلقی می‌دارند درصورتی‌که اگر به آنان فرصت تعلیم، تربیت، آموزش‌وپرورش داده شود می‌توان از آنان به نحو احسنت در جامعه و جایگاه‌های حساس جامعه استفاده نمود. تا هم به رشد و نمو جامعه کمک کنند و هم حالت مصرف‌کنندگی برای جامعه نداشته باشند، بهتر است آنان را باور کنیم و اعتقاد وایمانی قوی به هوش و خلاقیت این کودکان استثنایی داشته باشیم.

به علت پیشرفت و فرهنگ‌سازی مناسبی که در چند دهه اخیر انجام‌شده است، رشته‌های دانشگاهی و دانشگاهی برای این کودکان ایجادشده است. تا دیگران با تعلیم و پرورش در حوزه آموزش و پرورش کودکان استثنایی بتوانند به‌نوعی علمی و درست به آنان کمک کرده و کودکان استثنایی را آماده برای ورود به جامعه کنند.

افرادی که وارد رشته آموزش و پرورش کودکان استثنایی می‌شوند باید دروس زیر را بخوانند:

  • بازی و حرکت‌درمانی
  • روش‌های تدریس علوم تجربی و اجتماعی
  • روش تدریس ریاضی
  • روش تدریس زبان فارسی
  • کارورزی درروش مای تدریس
  • روش‌های بازپروری حرفه‌ای
  • اقتصاد آموزش‌وپرورش
  • آشنایی با کتابخانه و اصول کتابداری
  • مقدمات مشاوره ای و راهنمایی
  • مقدمات برنامه‌ریزی آموزشی و درسی
  • جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش
  • روان‌شناسی رشد
  • روان‌شناسی تربیت
  • روش‌های بازپروری حسی_حرکتی
  • روش‌های بازپروری اجتماعی

برخی خانواده‌ها تصور می‌کنند که اگر کودکان آنان به مدرسه‌های استثنایی فرستاده شوند درواقع آنان را از مدارس و دانش آموزان عادی جدا کرده‌اند. درصورتی‌که این کودکان بهتر است در مکانی آموزش ببینند که معلمان و کادر آموزش و برنامه‌های تعبیه‌شده درخور و هم‌راستا با توانایی‌های آنان باشد. که با این عمل کودک لطمه کمتری خورده و به بهترین نحو می‌تواند شکوفا شود.

به‌عنوان‌مثال در نظر بگیرید که در کلاس‌های ۳۰ تا ۴۰ نفرِ ای که تنها یک معلم آن را اداره می‌کند ۲ یا ۳ کودک استثنایی باشد. در این صورت معلم چگونه می‌تواند در دو سطح به کودکان آموزش دهد و این خود می‌تواند نتیجه عکس در کلاس به همراه داشته باشد. چراکه کافی است دیگر کودکان این مسئله را درک کنند و مسائل روحی نابِ هنجاری برای آن ۲، ۳ کودک به همراه خواهد داشت.

بر همین اساس شناسایی به هنگام و درک این امر می‌تواند آرامش و محیط امن آموزشی را برای هر نوع کودکی به همراه داشته باشد. اگر برخی از خانواده‌ها از بردن کودکان خود به مدارس استثنایی خودداری کنند. در این زمان همکاری کادر مدرسه لازم است که برای کودکان استثنایی در عصر کلاس‌های فوق‌العاده برگزار کنند تا جبران مشکلات شود.

برای آموزش و پرورش کودکان استثنایی ضرورت‌هایی وجود دارد:

  • اولین نکته این است که توانایی و مهارت‌های کودکان استثنایی باید در همان مراحل اولیه شناخته شود، به‌عنوان‌مثال: برخی از کودکان استثنایی می‌توانند به‌خوبی نقاشی بکشند و کارهای هنری زیبایی را انجام دهند، اما برخی دیگر استعداد در یادگیری ریاضی و علوم پایه‌دارند. باید تمامی استعدادها به‌خوبی و با دقت شناسایی شود تا راه و برنامه‌ریزی در راستای پرورش همان استعداد پی‌ریزی و گنجانده شود.
  • مهم‌ترین نکته در آموزش‌وپرورش کودکان استثنایی توجه به پرورش مربیان و کادر مجرب و تخصصی مربوط به این حیطه است. برای آموزش به کودکان استثنایی باید افراد متخصص را وارد کارکرد تا بتوان نتیجه‌ای قابل‌قبول را دریافت نمود.
  • برای آموزش به کودکان استثنایی نیاز به تجهیزات و لوازم ضروری و البته خاص است تا کودکان استثنایی بتوانند به‌راحتی با آموزش کنار آمده و از آن نهایت بهره را ببرند.
  • برای آموزش این کودکان باید برنامه‌ریزی‌های مشخص و مناسبی انجام نمود. به‌عنوان‌مثال کلاس‌ها فوق‌برنامه و متناسب با توانایی آنان در نظر گرفت.
  • کتاب‌های درسی زیادی برای کودکان استثنایی تدوین و نگارش یافته است که این کتاب‌ها می‌تواند کمک شایانی در یادگیری و آموزش به آنان داشته باشد.

وظیفه خانواده‌های کودکان استثنایی این است که ابتدا در خانه استعدادهای کودکان خود را شناسایی کنند و یا اگر توانایی این امر را ندارند به مراکز و مؤسسات استعدادیابی مراجعه کرده و کار را به آنان واگذار نمایند. تا با شناسایی مناسب و به هنگام مسیر حرکت خود و پرورش کودکان خود را هموار نمایند.

دریافت کمک‌های مردمی برای تأسیس موسسه‌هایی برای آموزش و پرورش کودکان استثنایی می‌تواند مسیر آینده آنان را روشن کند. هرچه تعداد مؤسسات توان‌بخشی در کشور بیشتر باشد، انگیزه و راه برای این کودکان برای ساخت آینده خود بیشتر خواهد بود. شرکت توانیتو نیز یک موسسه مردم‌نهاد است که توانسته قدم‌های بزرگی در راستای اهداف رسیدگی به معلولین و کودکان استثنایی بردارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *