آشنایی با بیماری کم خونی داسی شکل و راه های پیشگری و درمان

کم خونی گلبول‌های داسی شکل و راه هایی برای درمان

 کم خونی داسی شکل چیست؟

بیماری کم خونی گلبول‌ های داسی شکل، نوعی کم خونی است متأثر از یک هموگلوبین غیرعادی و ارثی. هموگلوبین‌ها، نوعی پروتئین هستند که وظیفه انتقال اکسیژن در گلبول‌های قرمز را دارند. اگر این پروتئین‌ها، نتوانند وظیفه خود را به درستی انجام دهند، گلبول‌های قرمز خون به قدر کافی اکسیژن رسانی نمی‌شوند و به صورت داسی شکل درمی‌آیند.

گلبول‌ های قرمز در حالت داسی شکل، بسیار حساس و شکننده هستند. این شرایط به مرور باعث شکستن و پارگی این گلبول‌ها شده و از تعدادشان می‌کاهد. کاهش گلبول‌های قرمز نیز، فرجامی به جز کم‌خونی ندارند.

کم‌خونی حاصل از گلبول‌های قرمز، شایع‌ترین نوع از کم‌خونی‌های موروثی است. با توانیتو همراه باشید و درباره این بیماری بیشتر بدانید.

علائم کم‌خونی حاصل از گلبول‌ های داسی شکل

علائم و نشانه‌های این بیماری، به ندرت در نوزادان بین چهار تا شش ماه دیده می‌شود. اما آنچه که شایع‌تر است، بروز این علائم در آستانه جوانی است. برخی از این علائم به شرح زیر هستند:

  • خستگی و بی‌حوصلگی
  • تحریک پذیری نامعمول
  • سرگیجه
  • عفونت
  • اختلالات خواب
  • تورم دست‌ها و پاها
  • شکم‌درد
  • تب
  • زخم روی پاها
  • آسیب‌دیدگی چشم‌ها
  • زردی صورت و چشم‌ها
  • درد سینه و بازوها
  • آسیب‌دیدگی استخوان‌ها
  • گرفتگی رگ‌ها
  • و …

البته این علائم در سنین مختلف و بسته به نوع آن به صورت خفیف و شدید، متنوع هستند.

انواع کم‌خونی ناشی از گلبول‌های داسی شکل

کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل، طبق جهش ژنتیکی در زنجیره‌های هموگلوبین، چهار نوع اصلی دارد. این چهار نوع را در ادامه، شرح خواهیم داد.

۱-صفت گلبول‌های داسی‌شکل

افراد مبتلا به این نوع از کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل، اگر چه حامل نسخه ژن معیوب هموگلوبین s هستند، اما مقداری هموگلوبین طبیعی نیز دارند. همین مسئله باعث بروز خفیف این نوع از کم‌خونی به همراه کم‌ترین علائم خواهد شد.

۲-هموگلوبین c

اگر فردی، نسخه ژن هموگلوبین c را از یک والد و نسخه هموگلوبین s را از والد دیگرش به ارث ببرد، به این نوع از کم خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل، مبتلا خواهد شد. این نوع از کم‌خونی به نسبت نوع قبل، علائم کمتری دارد اما همچنان شدید یا نهایتاً در درجه متوسط بروز می‌کند.

۳-هموگلوبین e

این نوع کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل، معمولاً بدون علامت و خفیف است. اما اگر فرد مبتلا در شرایط استرس‌زا قرار بگیرد یا به هر دلیلی دچار خستگی مفرط بشود، ممکن است، علائم اندکی از کم‌خونی بروز داده شود.

۴-هموگلوبین s

اگر نسخه ژن تالاسمی  و گلبول داسی شکل به صورت هم‌زمان از والدین منتقل بشود، این نوع کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل، منتقل می‌شود.

تشخیص نوع کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل از طریق نوعی آزمایش خون به نام الکتروفورز هموگلوبین صورت می‌گیرد.

عوارض کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل

گلبول‌های داسی شکل با انسداد رگ‌ها، وضعیت بحران گلبول‌های داسی را به وجود می‌آورند. این بحران معمولاً با بدن‌درد‌های خفیف و شدید بروز می‌کند.

این حالت، اغلب در صورت تغییر فشار خون، تغییر ارتفاع، ابتلا به سایر بیماری‌ها، تغییرات دما و کم‌آبی، اتفاق می‌افتد.

سایر عوارض بحران گلبول‌های داسی شکل، عبارت‌اند از:

  • تورم و زخم دست‌ها و پاها
  • تخریب طحال
  • رشد تأخیری کودکان و کوتاهی قد
  • تشنج، سکته مغزی و اغما
  • نابینایی و کم‌بینایی
  • زخم‌های پوستی در سطح پاها
  • حملات قلبی و تپش قلب
  • بیماری‌های ریوی
  • خطر سقط جنین
  • ناتوانی جنسی
  • نعوظ دائم و دردناک
  • سنگ‌های صفراوی
  • سرفه، تب و نفس‌تنگی
  • و …

در صورت مشاهده هر کدام از عوارض بالا در خود و یا اطرافیان با گرفتن یک مشاوره آنلاین از مشاورین توانیتو از بودن این بیماری در بدنتان اطمینان پیدا کرده و برای درمان آن اقدام کنید.

درمان کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل

درمان این نوع از کم‌خونی، بستگی زیادی به نوع آن و سن و وضعیت بیمار دارد. اما به طور کلی، روش‌های درمانی این بیماری، به شرح زیر هستند:

  • بازگرداندن گلبول‌های قرمز، از حالت داسی شکل به حالت طبیعی، از طریق تزریق مایعات درون وریدی
  • پیشگیری و درمان عفونت‌های زمینه‌ای برای جلوگیری از وخامت بحران گلبول‌های داسی
  • خون‌رسانی از طریق تزریقات، برای تأمین اکسیژن و مواد مغذی
  • استفاده از ماسک اکسیژن‌رسان برای بیمار مبتلا به کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل
  • استفاده از داروهای مسکن و ضد درد برای کمک به بالا بردن آستانه تحمل بیمار و انجام دقیق مراحل درمان
  • پیوند مغز استخوان برای کودکان زیر شانزده سال، از طریق اهداکننده‌ای که نسبت خواهر یا برادری با بیمار داشته باشد
  • بیوفیدبک، هیپنوتیزم و تحریک عصب برقی نیز گاهاً در مراحل درمان کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل، مؤثر است
  • استفاده از داروهای ضدالتهاب مثل ایبوپروفن و آسپرین برای کودکان مبتلا به داکتیلیت و آرتروز ناشی از کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل

چند توصیه برای مراقبت از افراد مبتلا به کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل

اگر خودتان یا افراد خانواده و نزدیکان‌تان، مبتلا به این نوع از کم خونی هستند، توصیه‌های زیر را بخوانید وتا بتوانید در صورت نیاز و نبود یک پرستار به آنها عمل کنید. موارد زیر در کنترل و پیشگیری از وضعیت بحرانی این بیماری بسیار مؤثر هستند.

  • مصرف مکمل‌های غذایی با مشورت پزشک
  • ورزش منظم و مدیتیشن برای حفظ آرامش و کاهش استرس
  • استفاده از کمپرس آب گرم برای تسکین درد
  • قرار دادن میوه‌جات، غلات و سبزیجات در برنامه غذایی روزانه
  • مصرف آب به صورت مداوم
  • پیشگیری از عفونت و مراجعه و درمان فوری در صورت بروز آن

جمع‌بندی

بیماری گلبول‌های داسی شکل، نوعی کم‌خونی است متأثر از یک هموگلوبین غیرعادی و ارثی. اگر این هموگلوبین‌ها، نتوانند وظیفه خود را به درستی انجام دهند، گلبول‌های قرمز خون به قدر کافی اکسیژن رسانی نمی‌شوند و به صورت داسی شکل درمی‌آیند. این شرایط به مرور باعث شکستن و پارگی این گلبول‌ها شده و از تعدادشان می‌کاهد و به کم‌خونی می‌فرجامد. خستگی و بی‌حوصلگی، تحریک پذیری نامعمول، سرگیجه، عفونت، اختلالات خواب، تورم دست‌ها و پاها، شکم‌درد، تب، زخم روی پاها و … تعدادی از علائم این بیماری هستند. کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل، طبق جهش ژنتیکی در زنجیره‌های هموگلوبین، به چهار دسته، صفت گلبول‌های داسی، هموگلوبین s، هموگلوبین c و هموگلوبین e، تقسیم می‌شوند.

تشخیص نوع کم‌خونی حاصل از گلبول‌های داسی شکل از طریق نوعی آزمایش خون به نام الکتروفورز هموگلوبین صورت می‌گیرد. گلبول‌های داسی شکل با انسداد رگ‌ها، وضعیت بحران گلبول‌های داسی را به وجود می‌آورند. این بحران معمولاً با بدن‌درد‌های خفیف و شدید بروز می‌کند. این حالت، اغلب در صورت تغییر فشار خون، تغییر ارتفاع، ابتلا به سایر بیماری‌ها، تغییرات دما و کم‌آبی، اتفاق می‌افتد. درمان این نوع کم‌خونی نیز، بستگی زیادی به نوع آن و سن و وضعیت بیمار دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *