سالمندان و گفتار درمانی

دوره سالمندی دغدغه‌ها و نگرانی‌های جدیدی برای فرد و اطرافیان ایجاد می‌کند. این دغدغه‌ها می‌توانند در نتیجه تغییرات طبیعی باشند (مانند فراموشی طبیعی) یا می‌توانند از مشکلات جدی‌تری خبر بدهند (مانند آلزایمر). یکی از مشکلاتی که نباید به سادگی از کنار آنها رد شد مشکلات گفتاری و زبانی است. چرا که به مرور وضعیت بدتری را برای فرد رقم می‌زنند.

در این مقاله قصد داریم شما را با گفتار درمانی برای سالمندان آشنا کنیم. پس با توانیتو همراه باشید.

تعریف سالمندی

سالمندی دوره‌ای از تحول در زندگی است که عموما با ضعف در توانایی‌های دوره‌های پیشین همراه است. به بیان دیگر فرد بسیاری از توانایی‌هایی را که قبلا داشته است را از دست می‌دهد. ورود به دوره سالمندی براساس ویژگی‌های فردی است، بنابراین یک سن واحد مشترک بین تمام انسان‌ها ندارد. ولی با این حال، آغاز این دوره را از سن 65 سالگی درنظر می‌گیرند.

گفتار درمانی چیست و گفتار درمانگر به چه کسی می‌گویند؟

گفتار درمانی بخشی از علوم توان‌بخشی است که تلاش می‌کند مشکلات و اختلال‌های ارتباطی، صوتی و زبانی مراجعان را تشخیص داده و درمان کند. برخی از مشکلاتی که با گفتار درمانی قابلیت درمان دارند، موارد زیر را شامل می‌شوند:

  1. یافتن کلمات: برخی افراد در پیدا کردن کلمات درست در موقعیت‌های مختلف مشکل دارند. این مشکل می‌تواند تحت تأثیر عوامل مغزی یا عوامل دیگر (مثل ویژگی‌های محیط محدود) ایجاد شود و با فراموشی معمولی متفاوت است.
  2. برقراری ارتباط: گروهی از افراد وجود دارند که در بیان خواسته‌ها، نظرات و افکار خود ناتوان هستند.
  3. مشکلات ساختاری زبان: در برخی از موارد، ساختار جملاتی که فرد به کار می‌برد مشکلاتی دارد که از قابل فهم بودن آن برای مخاطب یا افراد شنونده جلوگیری می‌کند.
  4. خواندن و نوشتن: مشکلات مربوط به سواد در مدرسه که تحت عنوان ناتوانی‌های یادگیری شناخته می‌شود و به ضعف در خواندن و نوشتن منجر می‌شود.
  5. مسائل و مشکلات صوتی: ضعف در بیان صداها یا داشتن صدای گوش خراش و آزار دهنده که برای فرد مشکلات ارتباطی ایجاد می‌کنند.
  6. اختلالات ادراکی: مشکل در درک آنچه که بیان می‌شود. مشکلات ادراکی به نوبه خود می‌تواند مشکلات ارتباطی و متعاقبا ضعف در اعتماد به نفس ایجاد کند.

در تمامی این موارد، گفتار درمانگر می‌تواند نقشی مهم در پروسه درمان مراجع داشته باشد. از آنجایی که زبان و توانایی‌های زبانی در برقراری ارتباط با افراد دیگر مهم هستند، ضعف در این توانایی‌ها می‌تواند به منزوی شدن و اعتماد به نفس شکننده فرد بیانجامد. در نتیجه، گفتار درمانگر می‌تواند به صورت غیر مستقیم، مشکلات روانی فرد را نیز کاهش دهد.

به رغم باور عموم، گفتار درمانگر یک روان‌شناس نیست. عموما تصور بر این است که گفتار درمانگر را روان‌شناسی می‌دانند که از طریق برقراری ارتباط کلامی با مراجع، مشکلات روان‌شناختی او را از میان برمی‌دارد. به عبارت دیگر، کسی که با گفتار، درمان می‌کند. گفتار درمانگر، یکی از اعضای تیم توانبخشی است که سعی دارد مشکلات زبانی و صوتی مراجع را درمان کند.

چرا سالمندان به گفتار درمانی نیاز دارند؟

بخشی از مشکلات گفتاری سالمندان به علت افزایش سن و تغییرات طبیعی که با آن همراه است ایجاد می‌شود. بدیهی است که یکی از توانایی‌هایی که در سالمندی دستخوش تغییر قرار می‌گیرد، توانایی‌های زبانی است. در زیر به برخی از این تغییرات اشاره می‌کنیم:

  • کاهش تعداد افراد هم‌صحبت و کاهش گفتار: هر چقدر فرد گفتوگو و معاشرت را بیشتر تمرین کند، ضعف در توانایی‌های کلامی را کمتر تجربه می‌کند. بنابراین، با توجه به اینکه ارتباطات فرد سالمند کاهش پیدا می‌کند، مشکلات زبانی و گفتاری را تجربه می‌کند.
  • کاهش توانایی شنیداری: این تغییری طبیعی در دوران سالمندی است. فرد سالمند بنا به دلایل مختلفی تا اندازه‌ای توانایی شنیداری خود را از دست می‌دهد. اما این ناتوانی، می‌تواند باعث اختلال در عملکرد زبانی و تکلم فرد نیز باشد.
  • مشکل در پیدا کردن واژه با کاهش پردازش‌های شناختی: پیدا کردن واژه‌ها عملکردی است که به دقت و توجه بالا نیاز دارد. یکی از تغییرات دوران سالمندی این است که در این دوران، فرآیندهای شناختی مانند توجه، قضاوت و حل مسئله با مشکل روبه‌رو می‌شوند.
  • ضعف در خواندن و نوشتن: خواندن و نوشتن به دک و استفاده از توانایی‌های زبانی و گفتاری کمک شایان توجهی می‌کنند. بی‌حوصلگی، ضعف بینایی، لرزش دست‌ها، بی‌دقتی، یا حتی در مواردی بی‌سوادی و … عواملی هستند که از خواندن و نوشتن سالمندان جلوگیری می‌کنند.

با توجه به بروز این مشکلات، سالمندان در صورت لزوم، به گفتار درمانگر نیاز دارند تا در وهله اول از گسترش مشکلات‌شان جلوگیری شود و در مرحله بعد درمان شوند.

گفتار درمانی برای سالمندان

برنامه درمانی سالمندان ابتدا با تعیین نوع مشکل یا مشکلاتی که سالمند دارد آغاز می‌شود. براساس مشکلی که آنها دارند مراحل بعدی مشخص می‌شود. درمان آنها می‌تواند شامل خواندن یا نوشتن و همچنین موارد غیر کلامی و رفتاری باشد تا بتوانند ارتباط برقرار کردن را نیز بهبود دهند.

گفتار درمانگر با سالمند ارتباط نزدیک دارد تا بتواند جنبه‌های مثبت و منفی موقعیت او را به خوبی شناسایی کند. اعضای خانواده و نزدیکان فرد در تمام مراحل به عنوان دستیار به شمار می‌روند و از نزدیک در جریان پروسه درمان قرار می‌گیرند.

جمع‌بندی

سالمندی دوره‌ای از زندگی است که عموما با مشکلات و ناتوانی‌هایی همراه است. یکی از حوزه‌هایی که ممکن است فرد سالمند در آن دچار مشکل شود، حوزه گفتار و زبان است. برای جلوگیری از گسترش مشکلات زبانی سالمندان و درمان آنها از گفتار درمانی استفاده می‌شود.

گفتار درمانی یکی از تخصص‌های توانبخشی است که در رفع مشکلاتی مانند یافتن کلمات، برقراری ارتباط، مشکلات ساختاری زبان، خواندن و نوشتن، مشکلات صوتی، اختلالات ادراکی و … نقشی اساسی دارد.

برخی سالمندان به دلایل متعددی به گفتار درمانگر نیاز دارند؛ از جمله: کاهش تعداد افراد هم‌صحبت و کاهش گفت‌و‌گو، کاهش توانایی شنیداری، مشکل در پیدا کردن واژه با کاهش پردازش‌های شناختی، ضعف در خواندن و نوشتن.

درمان براساس ویژگی‌های فردی مراجع طراحی می‌شود و در آن بر روی ضعف‌ها تمرکز می‌شود. تمرین‌های متعددی در فرآیند درمان ارائه شده و فرد را توانمند می‌سازند تا بتواند به شکل مناسب‌تری ارتباط برقرار کند.

متخصصان مجموعه توانیتو با ارائه خدمات متنوع توانبخشی (از جمله گفتار درمانی)، پرستاری، پزشکی، روان‌شناسی، آموزشی، فیزیوتراپی و … آمادگی این را دارد که نیازهای سالمندان عزیز را برآورده کنند.

اشتراک‌گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *