نگاهی متفاوت به زبان ناشنوایان

در اذهان عموم مردم این‌گونه نقش بسته که تنها راه تعامل انسان‌ها با یکدیگر ‘تکلم’ است. اما توانیتو امروز قصد دارد به شما ثابت کند که زبانی که ناشنوایان با استفاده از آن با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند ارزشی والا داشته و کم از زبان گفتار ندارد. با توانیتو همراه باشید.

زبان ناشنوایان

صدها زبان مختلف به صورت اشاره‌ای در سراسر جهان وجود دارد که ناشنوایان از آن‌ها استفاده می‌کنند. در زیر به ویژگی‌های زبان اشاره خواهیم پرداخت.

حرکات صورت و اندام‌ها

اولین نکته‌ای که در زبان اشاره ناشنوایان می‌توان به آن پرداخت، حالات چهره است. اطلاعات دستوری در صحبت کردن این افراد ( نظیر قیدها ) از طریق حالت‌های مختلفی که در اجزای صورت اتفاق می‌افتد بیان می‌شوند‌. به این ترتیب اگر افرادی که شنوایی دارند به حرکات افراد ناشنوا نگاه کنند می‌پندارند که ایشان به هنگام استفاده از زبان اشاره، به شدت به بروز احساسات خود می‌پردازند در حالی که این عمل، بخشی از فرایند زبان اشاره است.

اگر برایتان سوال است که عزیزانِ ناشنوا دستور زبان را چگونه در تکلم خود پیاده می‌کنند باید خدمتتان عارض شویم که حرکاتِ مختلف بالاتنه این مهم را محقق می‌سازد.

مثلاً اگر یک ناشنوا بخواهد بین یک فعل و یک فاعل ارتباط برقرار نماید، به وسیله جهتی که به مسیر دست خود می‌دهد این کار را انجام خواهد داد.

برای مثال به دو جمله ‘ماشین را به تو دادم’ و ‘تو ماشین را به من دادی’، جهت دست است که فعلِ ‘دادم’ یا ‘دادی’ را مشخص می‌کند. در فعل دادم، حرکت دست باید از سمت خودتان به سمت طرف مقابل و در فعل دادی، باید از طرف مقابل به سمت خودتان باشد.

فرد ناشنوا برای ادای زمان افعال مختلف چه می‌کند؟

برای درک این موضوع باید بدن فرد را در نظر بگیرید. قسمت جلوی بدن مربوط به زمان حال است به این ترتیب که اگر شخصِ گوینده به جلوی بدن خود اشاره کرد در واقع به زمان حال اشاره می‌کند. اگر اشاره وی جلوتر یا عقب‌تر را نشان داد یعنی او در مورد زمان آینده و یا گذشته سخن می‌گوید. اگر اشاره فرد بیشتر به سمت جلو یا بیشتر به سمت عقب  رود، یعنی به زمانی در آینده دورتر و یا گذشته دورتر اشاره نموده است.

ترتیب واژگان در زبان اشاره ناشنوایان

زبان ناشنوایان یک زبان با استقلالی کامل است. هرچند از گفتار تاثیر می‌پذیرد اما تفاوت‌های بسیاری با آن دارد. برای مثال در زبان گفتار اگر بخواهید مالکیت چیزی را به کسی نسبت دهید اول آن شیء را مطرح می‌کنید و بعد شخص را (برای مثال در عبارت ‘کیف من’ اول شیء را بیان می‌کنیم و بعد فاعل را). اما در زبان اشاره کاملاً این شرایط برعکس است. یعنی به هنگام بیان مالکیت اشیا، اول مالک معرفی می‌شود و بعد شیء (به این ترتیب در عبارت ‘کیف من’ اول به کلمه من اشاره می‌شود و بعد به کیف).

از طرفی فارسی‌زبانان به هنگام تکلم، ابتدا از فاعل و مفعول استفاده می‌کنند و در انتها فعل. اما در زبان اشاره، فعل در وسط استفاده می‌شود و مفعول به انتهای جمله خواهد رفت.

عناصر زبان اشاره

چهار مولفه اصلی در زبان اشاره افراد ناشنوا وجود دارد که استفاده درست از هر کدام، به حرف‌های ایشان معنا می‌بخشد و اگر این عناصر در جای درست خودشان استفاده نشوند و یا به درستی حرکت نکنند، قطعاً کلمات و جملات بی‌ربط شده یا مفهومی دیگر پیدا می‌کنند.

این مولفه‌ها شامل محل قرارگیری دست، حرکات مختلف دست، شکلی که پنجه به خود می‌گیرد و محل قرارگیری پنجه هستند.

تصویرگونگیِ زبان اشاره

به هنگام استفاده از زبان اشاره، در اکثر اوقات شکل یک عمل یا شکل یک شیء ترسیم می‌شود که به این پدیده، تصویرگونگی می‌گوییم. برای مثال به هنگام بیان واژه توپ در زبان اشاره، حتماً حالت دست خویش را به شکلی گرد نشان می‌دهیم تا بتوانیم به توپ اشاره کنیم‌ و یا اگر بخواهیم پیرامون عملیات غذا خوردن حرف بزنیم، عملیات خوردن به وسیله قاشق را اجرا می‌کنیم.

ویژگی تصویرگونگی در زبان اشاره باعث شده بود که بعضاً زبان‌شناسان زبان اشاره را زبان ندانند. چون انسان‌ها به هنگام بیان واژه توپ، شباهتی بین شکل توپ و نحوه بیان نمودن آن ایجاد نمی‌کنند.

اما امروزه زبان‌شناسان برخلاف سابق، این ویژگی تصویرگونگی را به عنوان یک صفت برای زبان‌های ناشنوایان می‌شناسند که زبان‌های گفتاری از داشتن چنین صفتی بی‌بهره‌اند.

الفبای گفتار در زبان اشاره

افرادی که ناشنوا هستند می‌توانند به طرقی حروف و نیز -َ -ِ -ُ را هجی نمایند. اما لازم به ذکر است که ایشان از چنین هجی‌هایی فقط زمانی استفاده می‌کنند که بخواهند نام فرد یا اسم محلی را بیان کنند که در زبان اشاره‌شان کلمه‌ای برای بیان آن‌ها وجود نداشته باشد.

برای هجی کردنِ کلمات و یا نام‌ها، ناشنوایان در عینِ استفاده از حرکات دست، از لب‌هایشان برای ادای این حروف نیز استفاده می‌کنند. به هنگام هجی کردن حروف، حرکت دست باید نزدیک لب‌ها بوده و جلوی لب را نگیرد تا مخاطب بتواند به صورت کاملاً همزمان هم لب‌خوانی کند و هم حرکات دست را ببیند.

قابلیت‌های زبان اشاره

زبان‌هایی که ناشنوایان از آن استفاده می‌کنند همانند زبان‌های کلامی می‌تواند طنز، نمایش، بازی‌های مختلف و… داشته باشد.

و سخن پایانی این که

در ابتدا بررسی و شناسایی زبان‌های اشاره به عهده زبان‌شناسان بود اما هر چه زمان به جلو حرکت کرد حوزه علاقه‌مندان به بررسی این زبان گسترده‌تر شد به نحوی که ا‌کنون حتی افرادی که در حیطه علوم شناختی فعالیت دارند به بررسی زبان اشاره علاقه‌مند گشته‌اند.

محققان دریافته‌اند که بررسی کردنِ زبان‌هایی که انسان‌ها در آن بدون تکلم و گفتار به تعامل می‌پردازند می‌تواند در کشف نمودن ظرفیت‌های انسان در حوزه‌های مختلفِ ذهنی یا شناختی راه‌گشا باشد.

مهم‌ترین مسئله در ارتباط با زبان اشاره، روش آموزش دادن این زبان است.

برخی از افراد به آموزش‌های صرفاً شفاهی معتقد هستند اما از آن‌جایی که جمعیت قلیلی از افراد شنوا زبان اشاره می‌دانند، فرد ناشنوا از جامعه افراد شنوا جدا مانده و قادر به برقراری ارتباط نخواهند بود. با توجه به این موضوع، برای این که ناشنوایانِ عزیز بتوانند با اجتماع همگون شوند بهتر است لب‌خوانی را نیز به زبان اشاره اضافه نمایند.

از جمله مواردی که می‌تواند ناشنوایان را از گوشه‌گیری و یا انزوا نجات دهد می‌توان به ادامه تحصیل اشاره نمود.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *